Bình luận quy định tại Điều 177 Luật Thương mại năm 2005 về thời hạn đại lý

     Luật Thương mại năm 2005 hiện vẫn chưa có quy định cụ thể về trường hợp chấm dứt hợp đồng đại lý thương mại, nhưng căn cứ vào Bộ Luật dân sự năm 2005,  hợp đồng đại lý thương mại chấm dứt trong các trường hợp do các bên thỏa thuận và trong những trường hợp sau:

          -         Hợp đồng đã được thực hiện xong.

          -         Hợp đồng hết thời hạn có hiệu lực mà các bên không thoả thuận gia hạn.

         -         Hợp đồng đại lý bị huỷ bỏ bị đơn phương chấm dứt thực hiện.

        -        Một trong các bên tham gia hợp đồng chết, mất tích hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, mất tư cách thương nhân. 

   Hợp đồng đại lý là một loại hợp đồng dịch vụ nên theo quy định tại Điều 525 Bộ Luật dân sự 2005, các bên tham gia hợp đồng đại lý có quyền đơn chấm dứt hợp đồng đại lý trong những trường hợp sau: việc tiếp tục thực hiện hợp đồng không có lợi cho bên giao đại lý thì bên giao đại lý có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng; bên giao đại lý không thực hiện nghĩa vụ của mình hoặc thực hiện không đúng theo thoả thuận thì bên đại lý có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng.Mặc dù vậy, Điều 177 Luật Thương mại 2005 thì các bên có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý và chỉ cần thông báo bằng văn bản cho bên kia về việc chấm dứt hợp đồng đại lý trong thời hạn quy định tại điều này chứ không phải chỉ trong các trường hợp quy định tại Điều 525 Bộ luật Dân sự 2005.

          Đây là một trong những điểm khác biệt giữa quy định của Luật Thương mại và quy định của Bộ Luật dân sự, tôn trọng ý chí của bên giao đại lý muốn chấm dứt đại lý với bên nhận đại lý mà không cần điều kiện là không mang lợi ích, mà có thể cũng có lợi ích nhưng lợi ích này không đạt được như mong muốn của mình thì bên giao đại lý cũng có thể chấm dứt đại lý.

        1. Chủ thể và điều kiện thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trong quan hệ đại lí thương mại .       

Chủ thể: Điều kiện của chủ thể: bên đại lý và bên giao đại lý đều phải là thương nhân (Điều 167 Luật Thương mại 2005). Chủ thể có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý thương mại là bên đại lý và bên giao đại lý.

Điều kiện: Theo như quy định tại điều 177 Luật Thương mại năm 2005 thì nếu không có thỏa thuận khác thì các bên có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý và chỉ cần thông báo cho bên kia về việc chấm dứt hợp đồng đại lý trong thời hạn quy định là sáu mươi ngày. Và việc thông báo chấm dứt hợp đồng đại lý phải được thể hiện bằng hình thức văn bản.

        2. Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý theo quy định tại Điều 177 của Luật Thương mại 2005        

Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý được pháp luật quy định tại khoản 1 điều 177 Luật Thương mại năm 2005: “  Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, thời hạn đại lý chỉ chấm dứt sau một thời gian hợp lý nhưng không sớm hơn sáu mươi ngày, kể từ ngày một trong hai bên thông báo bằng văn bản cho bên kia về việc chấm dứt hợp đồng đại lý.”. Như vậy, khi một bên muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý cần tuân thủ các điều kiện như:

Thứ nhất, theo sự thỏa thuận của các bên. Nếu như các bên có sự thỏa thuận về chấm dứt hợp đồng đại lý như: thời điểm thông báo hoặc hợp đồng đại lý sẽ chấm dứt khi có sự vi phạm của các bên (một trong hai bên hoặc cả hai bên đều vi phạm)… thì khi đó việc đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý sẽ được xem xét theo sự thỏa thuận.

Thứ hai, theo quy định của pháp luật: Các bên có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý với điều kiện là thông báo cho bên kia bằng văn bản trong thời hạn hợp lý nhưng ít nhất là 60 ngày.

Theo đó chúng ta có thể hiểu, việc đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý thương mại của các bên chỉ cần thông báo bằng văn bản cho bên kia về việc chấm dứt hợp đồng đại lý trong thời hạn quy định là sáu mươi ngày, mà không cần có các điều kiện như trong Bộ Luật dân sự năm 2005, điều đó cho thấy Luật Thương mại năm 2005 đã mở rộng phạm vị về quyền của các chủ thể khi tham gia vào quan hệ hợp đồng đại lý thương mại.

          3. Hậu quả pháp lý chấm dứt hợp đồng đại lý theo quy định tại Điều 177 của Luật Thương mại 2005             

Hậu quả pháp lý của việc chấm dứt hợp đồng đại lý thương mại được pháp luật quy định tại khoản 2 và 3 điều 177 Luật Thương mại năm 2005, theo đó:

          “2. Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu bên giao đại lý thông báo chấm dứt hợp đồng theo quy định tại khoản 1 Điều này thì bên đại lý có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường một khoản tiền cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý đó; Giá trị của khoản bồi thường là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý cho mỗi năm mà bên đại lý làm đại lý cho bên giao đại lý.

Trong trường hợp thời gian đại lý dưới một năm thì khoản bồi thường được tính là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý.

         3. Trường hợp hợp đồng đại lý được chấm dứt trên cơ sở yêu cầu của bên đại lý thì bên đại lý không có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý”.

Theo như quy đinh, nếu các bên không có thỏa thuận khác thì trường hợp bên giao đại lý yêu cầu đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý thì bên đại lý có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường một khoản tiền cho thời gian mà mình đã làm đại lý. Giá trị khoản bồi thường được tính như sau:

        - Giá trị của khoản bồi thường là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý cho mỗi năm mà bên đại lý làm đại lý cho bên giao đại lý.

        - Trong trường hợp thời gian đại lý dưới một năm thì khoản bồi thường được tính là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý.

Trong trường hợp bên đại lý yêu cầu chấm dứt hợp đồng đại lý thì bên đại lý không có quyền yêu cầu bồi thường cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý. Ở đấy pháp luật thương mại chỉ quy định trách nhiệm của bên giao đại lý mà đã không nhắc tới trách nhiệm của bên đại lý khi mà họ đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý thương mại. Mặc dù bên đại lý phụ thuộc vào bên giao đại lý nhưng nếu chỉ quy định trách nhiệm của bên giao đại lý thôi mà không quy định trách nhiệm của bên đại lý thì sẽ dẫn tới những bất cập khi xử lý trường hợp bên đại lý tự tiên đương phương chấm dứt hợp đồng.