Quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm

     Khoản 1, Điều 13 Luật kinh doanh bảo hiểm sửa đổi bổ sung năm 2010 quy định về nội dung của hợp đồng bảo hiểm như sau:

“-Tên, địa chỉ của doanh nghiệp bảo hiểm, bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng.

-  Đối tượng bảo hiểm

-  Số tiền bảo hiểm, giá trị tài sản được bảo hiểm đối với bảo hiểm tài sản

-  Phạm vi bảo hiểm, điều kiện bảo hiểm, điều khoản bảo hiểm

-  Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm

-  Thời hạn bảo hiểm

-  Mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm

-  Thời hạn, phương thức trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường

-  Các quy định giải quyết tranh chấp

-  Ngày tháng năm giao kết hợp đồng”

     Theo quy định này thì điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm bắt buộc phải có trong nội dung của hợp đồng bảo hiểm.

     Điều 16 Luật kinh doanh bảo hiểm sửa đổi bổ sung 2010:

“1. Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm quy định trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường hoặc không phải trả tiền bảo hiểm khi xẩy ra sự kiện bảo hiểm.

2. Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm phải được quy định rõ trong hợp đồng bảo hiểm. Doanh nghiệp bảo hiểm phải giải thích rõ cho bên mua bảo hiểm khi giao kết hợp đồng.”

Như vậy khi giao kết hợp đồng bảo hiểm các bên sẽ thỏa thuận với nhau và ghi nhận trong hợp đồng về những trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm. Khi thuộc vào những trường hợp này doanh nghiệp bảo hiểm sẽ không phải bồi thường hoặc không phải trả tiền khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Theo thông lệ và tập quán giao dịch những trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm thường bao gồm:

     Thứ nhất, loại trừ trách nhiệm bảo hiểm trong trường hợp bên mua bảo hiểm không có quyền khiếu nại bảo hiểm do không thuộc phạm vi bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm, gồm:

     - Loại trừ về đối tượng bảo hiểm, chẳng hạn như người mắc bệnh tâm thần, người bị thương tật vĩnh viễn…

     - Loại trừ các rủi ro khách quan không được bảo hiểm như chiến tranh, thiên tai bất thường

     - Loại trừ do các điều kiện bắt buộc khách quan đến đối tượng bảo hiểm mà pháp luật quy định như bằng lái xe

      Thứ hai, những rủi ro được bảo hiểm gây ra và thuộc phạm vi bảo hiểm nhưng do lỗi của bên mua bảo hiểm mà pháp luật cho phép doanh nghiệp bảo hiểm được từ chối bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm bao gồm:

     - Khi bên mua bảo hiểm cố ý cung cấp thông tin sai sự thật nhằm giao kết hợp đồng để được trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường (Điểm 1 Khoản 2 Điều 19 Luật kinh doanh bảo hiểm)

     - Tại thời điểm giao kết hợp đồng, bên mua bảo hiểm biết sự kiện bảo hiểm đã xảy ra (điểm c, khoản 1, điều 22 luật kinh doanh bảo hiểm)

     - Bên mua bảo hiểm cố ý để xảy ra thiệt hại thì bên bảo hiểm không trả tiền bảo hiểm; nếu do lỗi vô ý của người được bảo hiểm thì bên bảo hiểm không phải trả 1 phần tiền bảo hiểm tương ứng mức độ lỗi của bên được bảo hiểm (khoản 3 điều 576 bộ luật dân sự 2005)

     - Bên mua bảo hiểm không trả phí bảo hiểm để hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực hoặc không trả phí bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng (khoản 2 Điều 23, Luật kinh doanh bảo hiểm)

     - Bên mua bảo hiểm chậm thông báo về việc xảy ra sự kiện bảo hiểm theo thỏa thuận tại hợp đồng bảo hiểm nếu không có lý do chính đáng (điểm c, khoản 3, Điều 16 Luật kinh doanh bảo hiểm).

     Như vậy, điều khoản loại trừ được đặt ra nhằm mục đích cho phép các doanh nghiệp bảo hiểm từ chối bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm (còn gọi là giải quyết quyền lợi bảo hiểm) trong trường hợp bên mua bảo hiểm có ý định trục lợi bảo hiểm bằng những hành vi cố ý. Nói cách khác là doanh nghiệp bảo hiểm không phải thực hiện nghĩa vụ “bảo hiểm” khi chứng minh được khách hàng đã lừa dối mình để thu lợi bất chính từ việc mua bảo hiểm. Điều này nhằm bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp bảo hiểm, lợi ích của các khách hàng trung thực đồng thời bảo vệ trật tự của hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Bên cạnh đó, điều khoản loại trừ còn cho phép doanh nghiệp bảo hiểm từ chối trả tiền bảo hiểm trong những trường hợp đi ngược lại với đạo lý xã hội, nhằm đảm bảo các giá trị nhân văn, bảo vệ các giá trị đạo đức tốt đẹp của con người. Điều khoản loại trừ cũng có thể bao gồm việc từ chối trả tiền bảo hiểm trong những trường hợp có thảm hoạ, có thể gây tổn thất trên diện rộng và làm mất khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm. Ngoài những phạm vi loại trừ như trên, các doanh nghiệp bảo hiểm còn có thể áp dụng điều khoản loại trừ đối với các trường hợp như: chiến tranh, nội chiến, bạo động, nổi loạn, các hoạt động thể thao nguy hiểm, ảnh hưởng của rượu, bia, ma tuý, các sở thích nguy hiểm, bệnh tật, tàn tật có sẵn…