Những điểm mới nổi bật của Luật Giám định tư pháp 2025

Mở rộng thẩm quyền giám định cho lực lượng Công an cấp tỉnh

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc bổ sung thẩm quyền giám định pháp y tử thi và pháp y thương tích cho Phòng Kỹ thuật hình sự thuộc Công an cấp tỉnh. Trước đây, việc giám định này chủ yếu tập trung tại các tổ chức giám định công lập thuộc ngành y tế hoặc các viện chuyên ngành trung ương. Quy định mới này giúp tận dụng tối đa nguồn lực tại chỗ, đẩy nhanh tiến độ điều tra và giảm tải cho các tuyến trên, đặc biệt là trong các vụ án hình sự cần xử lý nhanh tại địa phương.

Siết chặt tiêu chuẩn và điều kiện bổ nhiệm giám định viên

Luật 2025 đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về phẩm chất đạo đức và kỷ luật đối với đội ngũ giám định viên tư pháp:

• Bổ sung đối tượng không được bổ nhiệm: Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc đang trong thời gian thi hành kỷ luật từ hình thức cảnh cáo trở lên sẽ không được xem xét bổ nhiệm.

• Thời gian "cấm" bổ nhiệm: Đối với cán bộ, công chức bị kỷ luật ở hình thức cao nhất (buộc thôi việc, bãi nhiệm), thời gian để được xem xét lại tư cách giám định viên là ít nhất 03 năm kể từ khi quyết định kỷ luật có hiệu lực.

• Yêu cầu đào tạo: Bắt buộc phải qua đào tạo nghiệp vụ giám định trước khi bổ nhiệm để đảm bảo tính chuẩn hóa và chuyên môn sâu.

Nghiêm cấm các hành vi lợi dụng giám định để trục lợi

Để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật, Luật mới đã bổ sung danh sách các hành vi bị nghiêm cấm một cách chi tiết. Cụ thể, nghiêm cấm việc từ chối kết luận giám định mà không có lý do chính đáng, hoặc lợi dụng việc giám định để gây khó khăn, cản trở hoạt động tố tụng. Đặc biệt, luật nhấn mạnh việc cấm dùng hoạt động giám định trong tố tụng hình sự để thay thế cho công tác điều tra hoặc nghĩa vụ chứng minh của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Xã hội hóa có kiểm soát trong lĩnh vực giám định

Hoạt động của các Văn phòng giám định tư pháp (khu vực tư nhân) cũng có những bước chuyển mình:

• Mở rộng phạm vi: Cho phép thành lập văn phòng giám định trong nhiều lĩnh vực hơn để đáp ứng nhu cầu của xã hội.

• Phân định rõ phạm vi: Đối với các chuyên ngành đặc thù như ADN, giám định tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, các văn phòng tư nhân chỉ được thực hiện trong khuôn khổ tố tụng dân sự và hành chính. Điều này giúp đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội trong các vụ án hình sự trọng điểm.

Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giám định tư pháp

Tiến tới mục tiêu chuyển đổi số trong ngành tư pháp, Luật 2025 quy định về việc xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu về trưng cầu, yêu cầu giám định. Hệ thống này sẽ kết nối giữa Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ Tư pháp. Việc số hóa thông tin giúp việc theo dõi, thống kê và kiểm soát quy trình giám định trở nên minh bạch, tránh tình trạng chậm trễ hoặc sai lệch kết quả do thiếu sự giám sát xuyên suốt.